على اكبر دهخدا
699
امثال و حكم ( فارسى )
حكايت بر مزاج مستمع گوى * اگر خواهى كه دارد با تو ميلى ( . . . هر آن عاقل كه مجنون نشيند * نگويد جز حديث روى ليلى . ) سعدى . نظير : دوستخواهى كه تا بماند دوست * آن سخنگو كه طبع و عادت اوست . سنائى . حكايت ماستبندان شيراز است . مثل را در جائى ديدهام و معنى آن را نميدانم . حكم المنة فى البريه جار * ( . . . ما هذه الدنيا بدار قرار و مكلف الايام ضد طباعها * متطلب فى الماء جذوة نار . . . * . . . يا كوكبا ما كان اقصر عمره * و كذا تكون كواكب الاسحار . ) رجوع به : از مرگ خود چاره نيست . . . ، شود . حكم بچه از حكم شاه روانتر است . بيشتر كودكان چون چيزى را خواهند با گريه و زارى در حصول آن ابرام كنند . نظير : اظلم من صبى . حكم بچه روان است . رجوع به : مثل قبل شود . حكم بر غالب است ( يا ) حكم غالب راست . تمثل : تو ستورى هم كه نفست غالب است * حكم غالب را بود اى خودپرست . مولوى . ليك چون اغلب بدند و ناپسند * بر همه مى را محرم كردهاند حكم غالب راست چون غالب بدند * تيغ را از دست رهزن بستدند . مولوى . رجوع به : از يك پرستو . . . ، شود . حكمت بلقمان آموختن غلط است . نظير : كلمة امها البضاع . حكم حاكم مرگ مفاجات . حكم زن روان است . نظير : يغلبن الكرام و يغلبهن اللئام . رجوع به : انهن يغلبن . . . ، و رجوع به : اگر پارسا باشد . . . ، شود . حكم سدوم . داورى بستم . قالوا سدوم بفتر لسين مدينة من مداين قوم لوط . قال الازهرى قال ابو حاتم فى كتابه الذى صنفه فى المفسد و المزال انما هو سذوم بالذال المعجمه و الدال خطاء . قال الازهرى و هذا عندى هو الصحيح . قال الطبرى هو ملك من بقايا اليونانيه غشوم كان بمدينة سرمين من ارض قنسرين . مجمع الامثال ميدانى در ذيل مثل اجور من سدوم . « 1 » تمثل : بود دارويمان چو حكم سدوم * همانا شنيدستى آن حكم شوم كه در شهر خائن شد آهنگرى * بزد قهرمان گردن ديگرى . فردوسى . ى . با خود انديشه كرد حاكم شوم * كه كنم حكم زن چو حكم سدوم . سنائى .
--> ( 1 ) Sodom يكى از چهار شهر لوط است . نقل از فرهنگ جغرافيائى و تاريخى . M . N . Bouillet